همه چيز درباره سيل و اقدامات لازم قبل و حين و بعد از سيل
سيل

آنچه از سيل بايد بدانيم!!!

       
بلاياي طبيعي همواره كره زمين را تحت تأثير قرار داده وسبب وارد آمدن آسيب به مردم نظير جراحت، بيمـاري سـوء تغذيه، فشار هاي روحي ـ رواني ومرگ مي شوند . زلزله و سيل به عنوان مهمترين بلاياي طبيعي دركـشور مـا مطـرح هـستند وآنچه كه از اين بلايا فاجعه مي سازد عدم آگاهي براي مقابله با عواقب آن وپيشگيري از تـأثير سـوء وقـايع طبيعـي بـر اركـان تندرستي - اقتصادي و محيطي است .

کلمه «سیل» بمعانی طغیان کردن آب، زیر آب رفتن گستره‌ای از زمین و طوفانی شدن می‌باشد. اصولا بزرگی سیلها و تکرار آنها در طول زمان تابع شدت بارندگی ، نفوذپذیری زمین و وضع توپوگرافی منطقه است.

باران شديد، ذوب برفها، تغيير بستر رودخانه‌ها و تخريب سدها و آب‌بندها، از جمله عواملي هستند كه ممكن است باعث بروز سيل گردند.

شهر سازیها و حذف گیاهان باعث کاهش مقدار آب نفوذی و افزایش آب سطحی می‌شود. حجم زیاد آب از یک طرف بر بزرگی طغیان می‌افزاید و از طرفی با افزایش فرسایش ، رسوباتی به وجود می‌آورد که با برجای گذاشتن آنها ظرفیت بستر اصلی رود کاهش می‌یابد. موارد پیش معمولاً تاثیر تدریجی دارند، ولی سیلهای ناگهانی و فاجعه آمیز اغلب بر اثر تخریب سدها و بندها ، ایجاد می‌شوند.

اغلب سيلها در اثر بارندگي شديد، آب شدن برفها و تكه يخهاي بزرگ و يا طغيان رودخانهها جاري ميشوند. بعضي از رودخانهها هر ساله به طور منظم طغيان ميكنند و از گزارشهاي سالهاي گذشته ميتوان زمان وقوع و ارتفاع بالاآمدن آب را پيشبيني كرد. سيلهاي غيرقابل پيشبيني در اثر بارانهاي سيلآساي غيرطبيعي روي زمين لخت، خيس و يا يخزده جاري ميشوند. بعضي سيلها در اثر امواج كنار دريا جاري ميشوند. در يك موج مدي توده عظيمي از آب دريا، كه گاه 6 تا 9 متر ارتفاع دارد، ناحيه گستردهاي از زمين ساحلي را كه ممكن است حد آن به 80 تا 100 كيلومتري كناره دريا برسد فرا ميگيرد. اغلب اين امواج مد دريا در اثر زلزلههاي زير دريايي اتفاق ميافتند ولي گاهي به دنبال طوفان نيز حادث ميشوند.

بعضي اوقات بعد از يك بارندگي شديد كوتاه مدت، در سطح حوضه آبريز و يا در يك قسمت اعظم از حوضه، باعث بوقوع پيوستن سيل ميشود اين بارندگيهاي دوم هميشه باعث سيلهاي وحشتناك و تخريبگي شده است. از بارندگيهايي كه باعث سيل ميشود يكي هم بارندگيهاي خارج از فصل ميباشد (مانند بارندگيهاي تابستاني) در تابستان رودخانهها در حد كامل جاي هستند، ديگر اين كه به علت گرم بودن خاك و اختفاي هواي گرم مرطوب در حفرههاي خاك، باران شديد تابستاني نميتواند در روزنههاي خاك نفوذ كند و ناچاراً جاري ميشود و سيل و طغيان بوجود ميآيد.

   مناطقي كه خاكهاي چسبنده و بدون پوشش گياهي دارند براي ايجاد سيل بسيار مستعد هستند دانههاي باران بر اثرضربه به خاك باعث به هم فشردگي و چسبندگي لايه سطحرويي خاك شده و از قدرت جذب خاك و نفوذ آب در عمق خاك ميكاهد و به همين علت آب بارندگي در خاك نفوذ نكرده و جاري ميشود و در همين حال شدت ضربات باران باعث حركت دانههاي خاك شده و اين دانهها را همراه خود به حركت در ميآورد و معلق شدن اين ذرات خاك باعث زياد شدن حجم آب جاري شده ميگردد.

يكي ديگر از عوامل بروز، شكسته شدن سدهاي يخي ميباشد. مكانيسم عمل بدين صورت است كه وقتي رودخانه مقدار زيادي يخ از مناطق كوهستاني را همراه ميآورد، پس از كاهش سرعت جريان، يخها به هم پيوسته و اولين شبكه يخي را تشكيل ميدهند و با پيوستن ديگر يخها به صورت ديواره‎‎اي در شكاف به دام افتاده و سد يخي تشكيل ميشود. شكسته شدن اين ديوار بر اثر گرما يا فشار باعث سرازير شدن آب جمع شده ميگردد. ذوب سريع برف و يخ نيز عامل مهم ديگي در بروز سيل ميباشد. برف معمولاً در كوهها بيشتر بوده و از فصل بهار به تدريج ذوب ميشود، برف به علت نياز بيشتر به گرما نميتواند يكباره ذوب شود و براي ذوب هرگرم برف بيش از79 كالري حرارت لازم است. اين مقدار كالري بيشتر از گرماي خورشيد و يا بادهاي گرم مداوم تأمين ميشود. گاهي اين ذوب به همراه بارندگيهاي شديد، طغيان رودخانهها را سبب ميگردد. فعاليتهاي آتشفشاني نيز باعث ذوب سريع برف كوهها و سيل آتي و پرحجم ميشود.

   اين آبهاي گلآلود حوضههاي كوچك، در حوضه خود اگر نيروي كوچكي به شمار آيند با پيوستن به هم و تشكيل حوضههاي بزرگ و زياد شدن حجم جاري قدرت مخربي را به وجود ميآورند كه در نهايت سبب خسارات مالي و جاني فراوان ميگردند

البته امروزه به دلیل دخالتهای بی رویه در بسیاری نقاط که قبلا سیل نمی‌آمده ، طغیانهای بزرگی مشاهده می‌شود. فعالیت بشر به چند صورت احتمال وقوع سیل را افزایش می‌دهد. از آن جمله می‌توان به ساختمان سازی در دشت سیلابی رود که مستلزم اشغال بخشهایی از آن است و باعث کاهش ظرفیت طبیعی رود می‌شود، اشاره کرد. به این ترتیب محدوده‌ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می‌رود، گسترده تر می‌گردد

 انـواع سـيل :

  سيل هاي رود خانه اي                     سيل هاي شهري                             سيل هاي برق آسا                                 سيل هاي فليجي

 

  تفاوت سيل با طغيان

 سيل حركت آب به صورتي كه هر چه در مسير خود دارد را به همراه ببرد و طغيان به سكون اين آبها و پيوستن آن به آب رودخانهها، درياچهها و در نتيجه بالاآمدن سطح آبهاي جاري و زير آب رفتن مناطق مسكوني و كشاورزي گفته ميشود. معمولاً طغيان در پي سيل بوده و به همين علت هر دو را به يك معني به كار ميگيرند.

 مهمترين خسارات سيل

 تخريب پلها، تخريب جادهها، تخريب زمينهاي كشاورزي، تخريب چاهها و قناتها و تخريب بندها و سدها، تخريب منازل مسكوني ازدياد ناقلين (مالاريا)، آلودگي آب، از بين رفتن محصولات و حيوانات اهلي (سوء تغذيه) آسيب به مكانهاي بهداشتي و ارتباطي.

    زيانهاي ناشي از سيل مربوط به پوشيده شدن زمين از آب و نيز فشار خود آب است. سيل ممكن است لولههاي آب يا فاضلا را جابهجا كند. در يك مورد، 5 كيلومتر از يك لوله 90 سانتيمتري آب را سيل با خود برده است.

    ممكن است تأسيسات تصفيه آب و تلمبه خانهها زير آب فرو روند و گل و لاي داخل تلمبهها، موتورها و ساير تجهيزات شوند كه اين امر سبب تعميرات گران و وقتگيري خواهد شد. آسيب ساختمانهاي محافظ چاهها و چشمهها ممكن است منجر به آلودگي آب آشاميدني شود. تأسيسات تصفيه فاضلاب و لولههاي خروج فاضلاب بيشتردر معرض صدمات سيل قرار ميگيرد. پس زدن آب در لولههاي فاضلاب بيشتر در معرض صدمات سيل قرار ميگيرند. پس زدن آب در لولههاي فاضلاب سبب سرريز شدن آدمروها، مخازن فضولات و چاههاي فاضلاب ميشود. به علت بالا آمدن سطح آب انواع زباله در نقاط مختلف پخش ميشوند كه جمعآوري و دفع آنها مشكل مهمي ايجاد ميكند. جمع شدن زباه و فضولات سبب افزايش مگس و جوندگان ميشود. دفن مردگان و زير خاك كردن لاشه حيوانات مرده مواقعي مشكل فوري و مهمي را به وجود ميآورد.

    شگفت اين كه هنگام وقوع سيل خطر آتشسوزي نيز افزايش مييابد. بالا آمدن سطح آب ممكن است سبب واژگون شدن مخازن نفت يا بنزين شود و يا ورود آب به مخازن برگ مواد سوتي سبب پخش شدن آنها در منطقه وسيعي گردد. اگر جرقهاي به اين مواد سوختي برسد آتش به سرعت همه جا را فرا ميگيرد، زيرا اشغال شناور در سطح آب و ساير اشياء معمولاً همگي مواد قابل اشتغالاند. گاه اتصال در شبكه برق ساختمانهايي كه زير آب رفتهاند،‌باعث آتشسوزي و برقگرفتگي ميشود. تأسيسات بهسازي مناطق ساحلي ممكن است به هنگام هجوم اين امواج ويران شوند و يا در اثر شسته شدن زمين و فرو ريختن آن، در معرض صدمه قرار گيرند.

آيا براي يک سيل ناگهاني آماده ايد؟

توصيه هاي قبـل از بـروز سيل :

همان طور که می دانیم سیل از بلایای طبیعی است که همه ساله در گوشه و کنار دنیا اتفاق می افتد و باعث خسارت های مالی و جانی زیادی می شود.

دستورالعمل مقابله با این گونه موارد اضطراری، به شرح زیر است:

 اصل بهداشت روانی عبارت است از حفظ خونسردی و همدلی با دیگران توأم با امید به خداوند سبحان. این نکته را هرگز فراموش نکنید.

هشدار سیل در رسانه ها، به معنای آن است که سیل جاری شده است یا جاری خواهد شد، لذا از قبل آماده باشید.

همواره کیف امداد و نجات هلال احمر را در منزل آماده داشته باشید.

از منابع مختلف از جمله رادیو و تلویزیون و سایر وسایل ارتباطی، مانند بی سیم و پایگاه انتظامی، اطلاعات و آگاهی های لازم را دریافت کنید.

برای زمان وقوع سیل، در منبعی آب سالم ذخیره کنید.

در مناطق سیل خیز، تأمین جانی و مالی در برابر زيان های احتمالی ضروری است، بنابراین، بهتر است اسناد و اوراق بهادار را در جعبه ای مطمئن قرار دهید.

در نظر داشته باشید اگر به شما گفته شود منزل را تخلیه کنید، به چه جاهایی می توانید بروید. بنابراین از قبل چند مکان را انتخاب کنید.

همواره کمی بنزین در باک اتومبیل داشته باشید زیرا ممکن است مجبور شوید خانه را ترک کنید.

با مناطق سیل خیز آشنا شوید. برای اطلاعات بیشتر می توانید با مرکز هلال احمر محل خودتان تماس بگیرید.

 تابلو برق را در طبقات فوقانی ساختمان جاسازی کنید.

خانواده و اموالتان را در برابر سیل بیمه کنید.

از ساختن خانه یا محل کار خود در مکان هایی که خطر سیل آنجا را تهدید می کند خودداری کنید.

به تعداد كافي آجر و گوني و به مقدار كافي شن و ماسه در منزل داشته باشيد.

اسناد، كاغذها و اسكناسهاي خود را در كيسه‌هاي پلاستيكي و در مكاني امن نگهداري كنيد.

چنانچه ورودي‌هاي منزل يا پنجره‌ها در معرض خطر سيل هستند، لبه‌هاي آنها را با كيسه‌هاي شن و ماسه بپوشانيد.

فرشها و اشيايي گرانقيمت را به طبقات بالاتر و يا سطوح مرتفع منتقل نماييد.

ظروف پلاستيكي، سينك ظرفشويي و وان يا زيردوشي حمام را با آب سرد تميز پر كنيد.

از آجرها براي بالا بردن سطح اثاث منزل استفاده كنيد.

  سريعترين وايمن ترين راه رسيدن به نزديكترين نقطه مرتفع درمحل سكونت خود را هميشه درنظر داشته باشيد

هميشه راديوي باتري دار ، چراغ قوه با باتري وكيف كمكهـاي اوليـه دردسـترس داشته باشيد

فراهم نمودن آب خوراكي و غذاي كنسرو شده دربعضي از شرايط جان شما را نجات مي دهد

تهيه كيـسه هاي شن جهت جلوگيري از ورود آب به منزل الزامي است

 

توصيه هايي براي دستگاه هاي اجرايي جهت پيشگيري و مقابله با سيل :

 

مجهز نمودن بعضي از مراكز مهم مانند مراكز درماني به جنراتـور توليد برق ضروري است

لزوم رعايت اصول و ضوابط مهندسي رودخانه در احداث پلها مطابق استاندارد.

مطالعه و اجراي طرحهاي سيستم هشدار سيل (مناطق پرجمعيت، كوهستاني و رودخانههاي بزرگ).

حفاظت و جلوگيري از دخل و تصرف غيرمجاز در بستر رودخانهها و مسيلها.

پاكسازي و دفع انباشتههاي طبيعي و مصنوعي در محدوده پلها و زيرگذرها با هماهنگي شركتهاي آب منطقهاي.

لزوم استفاده از كارشناسان شركتهاي آب منطقهاي در هنگام بروز سيلاب به منظور ثبت آمار و خسارات سيلاب و يكنواختسازي آمار و اطلاعات و استفاده از نظرات كارشناسي شركتهاي آب منطقهاي در زمينه تحليل علل بروز و تشديد سيل و چگونگي مقابله و كاهش خسارات در حين وقوع سيل.

نصب تابلوهاي هشدار سيل در مسير رودخانههاي سيل خيز (در نقاط خاص و مهم و با توجه به شرايط رودخانهها و مسير سيلها).

ايجاد نظام هشدار و مديريت سيل (حوزههاي كوچك و پرجمعيت كوهستاني – مناطق شهري – رودخانههاي بزرگ).

لزوم به كارگيري و توسعه نقش بيمه در سرمايهگذاري طرحهاي پيشگيري و جبران خسارات ناشي از سيل.

ارايه خدمات آموزش عمومي از طريق جمعيت هلالاحمر، آموزش و پرورش و رسانههاي عمومي با هماهنگي كميتههاي فرعي پيشگيري از سيل در استانها.

 

اصلاح بستر رودخانهها:

الف) عريض كردن بستر رودخانه

ب) عميق كردن در اثر لايروبي

ت) عريان كردن رودخانه از نباتات

ث) تسطيح رودخانهها

ج) تصحيح مسير براي كم كردن طول رودخانه

ايجاد سيل برگردان:

الف) ايجاد ديوارهها در كنار رودخانهها.

ب) كندن كانالهاي عرضي و موانع در مسير سيل.

پ) منحرف كردن آبهاي تجمع شده به مناطق ديگر.

ت) ايجاد سيل شكن در درهها براي جلوگيري از تجمع آب.

ايجاد و ساخت سدها و آب بندها: بهترين چاره است كه ميتوان در توليد برق و آبياري از آن استفاده كرد.

حفاظت از بستر رودخانهها: در حوضههاي مرتفع با استفاده از مصالح ساختماني.

حفاظت بيولوژيكي : عدم كاشت درخت در كنار رودخانهها و ايجاد پوشش گياهي و جنگلها براي كم كردن سرعت قطرات باران.

ايجاد سرعت شكنهاي بتوني و سنگي در مسير بستر رودخانهها و مسير سيلابها

 

توصيه هاي زمان بروز سيل :

 

 اگر در خارج از ساختمان(اداري، مسکوني) هستيد، خونسرد باشيد.

از جاده هاي هموار، عبور کنيد و به محل هايي که امکان فروريختن آن ها وجود دارد نزديک نشويد.

در صورتي که مجبور به ترک منزل و محل سکونت خود هستيد، قبل از خروج حتماً جريان برق، آب و گاز را قطع کنيد.

براي کسب اطلاعات و دستورالعمل هاي لازم به پيام هاي راديو و تلويزيون گوش کنيد و در صورتي که دستور تخليه داده شد، فوراً اين کار را انجام دهيد.

وقتي که اطلاعيه يک سيلاب برق آسا، پخش مي شود:

اگر تصور مي کنيد سيل قبلاً شروع شده است، فوراً منزل را ترک کنيد چرا که ممکن است تنها چند ثانيه وقت گريز داشته باشيد.

 گوش به زنگ باشيد تا در صورت اعلام سيلاب، به سرعت منزل را ترک کنيد.

اگر ماشين شما در آبهايي که به سرعت سطح آن ها بالا مي آيد، گير کرده است، فوراً آن را رها کنيد و به محل مرتفعي برويد.

به آرامي رانندگي کنيد و مراقب خرابي ها و شيب هاي جاده باشيد.

هنگام رانندگي از دنده هاي سنگين استفاده کنيد؛ زيرا ترمز در آب، به خوبي کار نمي کنند.

اگر خانه شما در محل مرتفعي است همان جا بمانيد.

به نقطه مرتفعي دور از رودخانه ها، نهرها، جويبارها و زهکشي ها برويد.

اگر پياده هستيد، از نقاطي که در آن سطح آب از زانو بالاتر است عبور نکنيد.

هميشه و همه جا اصل خونسردي را حفظ كنيد.

براي اطلاع از وضعيت و گرفتن دستورات لازم به راديو، تلويزيون و يا اعلام بلندگوهاي عمومي گوش دهيد در صورتي كه دستور تخليه داده شد فوراً اين كار انجام دهيد.

وسيله روشنايي تهيه كنيد (چراغ قوه، شمع و ...)

 به سرعت كمي غذا و آب ذخيره كنيد. (ممكن است منابع آب آلوده گردد و مواد غذايي يافت نشود) و از مصرف مواد غذايي در تماس با سيل و فاقد ظرف ضد آب خودداري شود. از غذاهاي كنسرو شده سالم استفاده نماييد.

 در خارج از منزل مواظب سيمهاي برق كه روزي زمين افتاده (خصوصا در آب) باشيد تا دچار برقزدگي نشويد.

 در هنگام رانندگي مراقب شيبها و پيچهاي جاده باشيد به آرامي و با خونسردي رانندگي كنيد (ترمزها بخوبي كار نميكند).

اگر خانه شما در محل مرتفعي است و خطر آب گرفتگي شما را تهديد نميكند نياز به خروج از منزل نميباشد.

مناطق كم ارتفاع را سريعا ترك نماييد.

به نقطه مرتفعي دور از رودخانهها، نهرها و زهكشي برويد.

از فاضلابها و جويبارهاي به ظاهر آرام دوري نماييد. و از ورود به جريان پرشتاب آب بدون توجه به قابليت شناگري كه خطر غرق شدن را به دنبال دارد، اجتناب كنيد.

سيلابهايي كه سطح جاده و پلها را پوشانده است داراي قدرت مافوق تصور است.

راهرفتن و يا رانندگي در سيلاب خطرناكترين كاري است كه ممكن است انجام دهيد.

وسايل نقليه، حيوانات مزرعه و اشياء قابل حمل و نقل را به نزديكترين محل مرتفع انتقال داده شود. خودروها و وسايل نقليه محلهاي امني در مقابل سيل نميباشد زيرا خودرو ممكن است در آب جاري از كار بيافتد و يا توسط آب حركت داده و برده شود.

حشرهكشها را از آب دوري كنيد چون امكان دارد آلودگي خطرناكي را موجب شود.

هيچگاه به تنهايي در يك ناحيه سيلزده، به اين طرف و آن طرف ندويد.

  آبهاي جمع شده در گودالهاي مناسب براي رشد حشرات بخصوص پشهها ميباشد. لذا از توري در محل اقامت استفاده گردد و پوشاك آستين بلند و چكمههاي ساق بلند بپوشيد

سريعاً خود را به نزديكترين محل مرتفع و امن برسانيد

در اسـرع وقت از محل سيل زده دور شويد

جريان برق و گاز منزل را قطع كنيد . درپوش چاهك ها را گذاشـته وكانالهـا ومنافـذ ورود آب را با كيسه شن مسدود كنيد

هيچگاه در مسير جريان سيل راه نرويد

اگر در اتومبيل خود در محل سيل گير كرده ايد سريعاً از آن خارج شويد

از طريق راديو به توصيه هاي ايمني مسئولين به دقت گوش داده و عمل نمايـد

 

نكـات ايمنـي پس از وقوع سيل

 

با مناطق سیل زده آشنا شوید. اگر در این موارد مطمئن نیستید، با مراکز جمعیت هلال احمر محل خود تماس بگیرید.

برای کسب اطلاعات و دستورالعمل های لازم به رادیو گوش دهید.

کمک های اولیه را به افراد آسیب دیده برسانید و در صورت نیاز از دیگران کمک بخواهید.

از مناطق سیل زده دور شوید مگر آن که از شما درخواست کمک شده باشد یا این که بتوانید کمک کنید.

از سیم های آویزان برق و منابع اصلی آب و شبکه های تخریب شده فاضلاب دور شوید و این موارد را به مقامات مسئول گزارش دهید.

سیل به خطوط برق آسیب می رساند و موجب بروز آتش سوزی می شود. این تخریب می تواند آتش سوزی در انبارهای حاوی مواد سوختی را گسترش دهد.

اگر پیاده هستید، از نقاطی که در آن سطح آب از زانو بالاتر است عبور نکنید.

سعی کنید شعله های کوچک آتش را خاموش کنید و به سرعت با آتش نشانی و اورژانس تماس بگیرید.

منابع تخریب شده آب ممکن است باعث کاهش فشار آب شوند. هنگام فرونشاندن حریق به نکته فوق توجه کنید.

در منطقه سیل زده مراقب مارها باشید زیرا سیل مارها را از لانه بیرون می کشد.

 پس از سیل احتمالی شیوع بیماری های عفونی  مانند عفونت دستگاه گوارش ناشی از انواع میکروب ها و ویروس ها (شیگلا- اشرشیاکولی- هپاتیت  و عامل حصبه) وجود دارد که باید مراقبت های لازم بهداشت فردی و عمومی و بهداشت آب و غذا به عمل آید.

سریعاً نسبت به پاکسازی خانه و محل سکونت خود اقدام نمایید.

سكونت در مرتفع ترين محل امن تا اعلام رفع خطر سيل از طريق مسئولين امـر

رعايـت احتيـاط خطـر انتقال جريان الكتريسته از طريق آب پس از باز گشت به منزل

بررسي خطر ريزش سقف و ديوار هاي منـزل

جوشـاندن آب قبل از مصرف ودور ريختن غذاهايي كه با آب سيل درتماس بوده اند

مراجعه به نزديكترين مراكز درماني در صورت بـروز هـر گونه آسيب جدي .

از جاده های هموار عبور کنید و به محل هایی که امکان فرو ریختن آنها وجود دارد نزدیک نشوید.

 در منطقه سیل زده مراقب مارها باشید زیرا سیل مارها را از لانه بیرون می کشد.

 اگر تصور می کنید سیل قبلاً شروع شده است، فوراً منزل را ترک کنید چرا که ممکن است تنها چند ثانیه وقت گریز داشته باشید. اگر منزل شما در محاصره سیلاب قرار گرفته است به بالاترین نقطه ساختمان پناه ببرید.

گوش به زنگ باشید تا در صورت اعلام سیلاب برق آسا، به سرعت منزل را ترک کنید.

 اگر خانه شما در محل مرتفعی است همانجا بمانید.

به نقطه مرتفعی دور از رودخانه ها، نهرها، جویبارها و زهکشی ها بروید.

 اگر پیاده هستید، از نقاطی که در آن سطح آب از زانو بالاتر است عبور نکنید.

در صورت امكان، در منزل بمانيد

چنانچه در ساختمان قابل اعتمادي زندگي مي‌كنيد، در آن بمانيد، اگر مي‌توانيد، به طبقات فوقاني برويد، به اندازة كافي غذا، آب، لوازم ضروري همراه داشته باشيد. اشياء گرانبها و اسناد مهم را با خود برداريد.

چنانچه وقوع سيل را پيش‌بيني نكرده بوديد يا سرعت بالا آمدن آب بسيا ر زياد است، به گونه‌اي كه فرصت جمع‌آوري و حمل اشياء گرانبها را نداريد، آنها را به سطوح بالاتر منزل مثل طاقچه‌ها منتقل كنيد.

به ياد داشته باشيد كه سيل، مي‌تواند زيرسازي ساختمانها را تضعيف كند و ساختمانهاي تضعيف شده را ويران نمايد. همواره از سلامت كامل ساختمان منزل خود اطمينان حاصل كنيد.

به سطح آب در محيط اطراف خود توجه داشته باشيد تا بتوانيد تخميني از بالا آمدن سطح آب و ميزان پيشرفت سيل داشته باشيد.

تا زماني كه از سلامت منابع آب يا آب لوله كشي اطمينان حاصل نكرده‌ايد، از آبي كه ذخيره كرده‌ايد استفاده نماييد.

در صورتي كه مي‌خواهيد منزل را ترك نماييد:

به ميزان كافي آب، مواد خوراكي و وسايل ضروري به همراه خود داشته باشيد.

پوشاك كافي به همراه داشته باشيد. گاه ممكن است تا چند روز، مجبور باشيد در محيط باز باقي بمانيد.

 

چگونه كمك بخواهيد

 

در صورتي كه پيش‌بيني مي‌كنيد سطح آب، بيش از حد بالا بيايد و زندگي شما را به مخاطره بياندازد، به فكر روشي جهت كمك خواستن باشيد.

از سطوح بلند مثل طبقات فوقاني، لبة پشت بام و حتي لبة پنجره‌ها استفاده كنيد و با تكان دادن پارچه و اشياء براق و رنگهاي مشخص و حتي فرياد زدن كمك بخواهيد.

چنانچه طوفان شديد وجود دارد يا احتمال تخريب سقف مي‌دهيد، از رفتن به قسمتهاي مياني پشت‌بام خودداري كنيد. همچنين اگر سقف پشت بام شما شيبدار است، حتي‌المقدور از رفتن پشت بام اجتناب كنيد.

 چنانچه بيرون هستيد:

در هنگام عبور از ميان آب، بسيار مراقب باشيد. تنها ارتفاع ۱۵ سانتي‌متر آب با جريان شديد كافي است تا تعادل شما را بهم بزند.

در صورت امكان، از يك تكه چوب جهت تخمين مسير پيرامون خود و سطح زير آب استفاده نماييد.

از تردد در نزديك سدها و آب‌بندها پرهيز كنيد.

تماس خود را با آب باقيمانده از سيل به حداقل برسانيد چرا كه احتمال آلودگي شديد آن، قابل توجه است.

پیش بینی سیل

هدف از پیش بینی سیل برآورد دبی جریان و سطح سیلابی است که در یک دوره بازگشت مشخص (مثلا در یک دوره 25 ، 50 یا 100 ساله) احتمال وقوع آن وجود دارد. نتایج این پیش بینی که سیلاب طراحی نام دارد، به عنوان مبنایی برای انتخاب روشهای مقابله با سیل مورد استفاده قرار می‌گیرد. سیلاب طراحی معمولا بر مبنای هزینه لازم برای کنترل آن و میزان ریسک و خطری که تخریب سیستم کنترل سیلاب پیشنهادی برای جان انسانها دارد، انتخاب می‌شود.

در مواردی که گسیختگی سازه آبی منجر به از دست رفتن جان انسانها و اموال زیادی بشود، طراحی بر مبنای سیلابها با احتمال رخداد کمتر و دوره بازگشت طولانی تر ، مثلا سیلاب 1000 ساله و حتی بیشتر ، انجام می‌شود. سطح گسترش و ارتفاع این سیلابها بیش از سیلابهایی است که از احتمال رخداد بیشتری برخور دارند. پیش بینی سیلاب طراحی به دو صورت تحلیلی و زمین شناسی انجام می‌شود که اغلب مکمل یکدیگرند. عواملی که برای پیش بینی تحلیلی سیلاب مورد توجه قرار می‌گیرند شامل موارد زیر است.

   1. بررسی توپوگرافی بخشی از حوضه آبریز که جریان آب را به منطقه مورد مطالعه تامین می‌کند.

   2. تعیین نوع پوشش سطح زمین (سنگ ، خاک ، گیاهان) ، جهت تخمین نسبت آب جاری شده به آب نفوذی و تبخیرشده.

   3. تعیین بزرگترین رگبار و بارندگی محتمل با توجه به داده‌های موجود.

   4. توجه به فصل ، زیرا شرایطی مثل اشباع بودن زمین از آب یا پوشیده بودن سطح آن از برف تاثیر مستقیمی بر جریان سطحی آب دارند.

   5. تعیین ظرفیت ذخیره بستر اصلی رود و دشت سیلابی اطراف آن ، تغییرات احتمالی در ظرفیت ذخیره بخشهای پائین رود در آینده نیز مورد توجه قرار گیرد.

محاسبه حداکثر سیل محتمل

بطور کلی محاسبه حداکثر سیل محتمل محتاج برآورد پتانسیل بارش و مقدار و نحوه توزیع بارش در داخل حوضه آبریز است. مقدار آبدهی یا سطح آب رودخانه بر حسب زمان ، معمولا توسط منحنیهای خاصی به نام هیدروگراف نشان می‌دهند. به این منظور اغلب از هیدروگراف واحد استفاده می‌شود. مقدار آبدهی رود در یک مدت زمان مشخص از روی هیدروگراف قابل محاسبه است.

به منظور پیش بینی سیل معمولا مقادیر محاسبه شده برای جریان به تراز (ارتفاع) آب تبدیل می‌شود. مبنای پیش بینیهای زمین شناسی شامل تعیین مرزهای دشت سیلابی توسط تصاویر فضایی و عکسهای هوایی ، جهت تعیین پراکندگی آبرفتها و خاکهای جدید (کواترنر) در دره و شناسایی اشکالی که به وقوع سیل مربوط می‌شوند، ازجمله پادگانه‌ها ، گودالها و مانند آن است، می‌باشد.

این بررسیها زمان دقیق وقوع یک سیل در گذشته را مشخص نمی‌سازد. بلکه ضمن تاثیر وقوع آن در زمانهای جدید زمین شناسی احتمال رخداد مجدد آن را گوشزد می‌کند. نتایج بررسیهای زمین شناسی مخصوصا در جاهایی که رکود طولانی از وضعیت آب و هوایی وجود ندارد، می‌تواند از روش تحلیلی دقیق تر باشد.

اهمیت پیش بینی وقوع سیل

اطلاع از چگونگی جریان ، حجم ، شدت ، مدت ، مکان و بالاخره زمان وقوع سیلها اهمیت ویژه‌ای در طراحی و نگهداری سازه‌های مهندسی ، مخصوصا تاسیسات آبی و همچنین پیش بینی خطرات و زیانهای احتمالی ناشی از سیل دارد. به دلیل شرایط آب و هوایی کشورمان سیلابها ، چه از نوع بهاره و ناشی از ذوب برف باشند و چه از نوع ناگهانی ناشی از رگبار ، بخش عمده‌ای از جریان سطحی اغلب رودهای حوضه مرکزی را تشکیل می‌دهد.

اندازه گیری دبی رودها در کشور ما از 40 سال پیش و ابتدا از رودخانه‌های اطراف تهران آغاز شد. شبکه ایستگاههای اندازه گیری سطح آب و مقدار جریان رودهای کشور (شبکه هیدرومتری) ، در حال حاضر دارای 870 ایستگاه است که بخشی از آن فعال است. شبکه آب شناسی کشور شامل ایستگاههای اندازه گیری آب ، تبخیر ، باران ، برف و آزمایشگاههای تعیین کیفیت آب و رسوب زیر نظر دفتر بررسیهای منابع آب وزارت نیرو اداره می‌شود.

  معمولاً سيل در اثر عوامل زير ايجاد ميشود:

  1.    ريزش سريع نزولات آسماني و عدم گنجايش محل نزول.

  2.    عدم نفوذپذيري زمين محل و ذوب سريع برفها.

  3.    عدم گنجايش و عدم طراحي صحيح مسير رودخانه و سيلها

  4.    عدم استفاده از سيل بند و ديوارهاي محافظ در مناطق سيلخيز

  5.    عدم گنجايش صخرهها و جويها جهت عبور آب درمناطق شهري و مسدود شدن رودخانه به علت ريزش  كوه

  6.     عدم لايروبي رودخانه و تجمع رسوبات سنگين و غيرطبيعي پشت سدها.

  7.    خرابي سيلبندها، سدها و مخازن آب.

  سيلابها بر دو گونهاند:

1.    سيلابهاي آرام : كه در اثر افزايش حجم ناگهاني آب رودخانهها و درياچهها در اثر بارندگي در طي روزها و هفتهها ايجاد ميشود.

2.  سيلابهاي ناگهاني : كه در اثر افزايش حجم آب رودخانهها و درياچهها ايجاد شده و با خود مرگ و مصدوميت افراد و تخريب منازل را به همراه دارد. اين سيلابها ممكن است بر اثر بارانهاي سيلآسا، گردباد تخريب ديوارهاي سد و ذوب شدن سريع يخ به وجود آيد.

 

 

 

 

 براساس آمارهاي منتشر شده از سوي سـازمان ملـل متحـد در مدت 25 سال درجهان 1358 سيل مهم مهم رخ داده كه % 13/5 از كل حوادث دنيا را در برگرفته وآسـيب ديـدگان از سـيل بالغ بر 1/56 ميليارد نفر بوده كه ب ه عبارتي از هر پنج نفر از ساكنين كره زمين يك نفر از سيل آسيب ديده است .

علل عمده بيماري و مرگها در اكثر سيلها اصولاً در اثر غرق شدن، برقگرفتگي، عفونتهاي حاد تنفسي، حيوان گزيدگي و زخمها و در بين ضعيفترين افراد جامعه اتفاق ميافتد. در طوفانهاي استوايي و يورش امواج خروشان، در نوامبر 1977 كه تعداد 70000 نفر را در آندارپرادش هند مورد تهاجم قرار داد، حداقل تعداد 10000 نفر كشته و فقط 177 نفر مجروح غالباً داراي شكستگي پا و بازو بر جاي گذاشت.

   در ايران گرچه در بسياري از نقاط بارندگي كم است اما در بيشتر مناطق ممكن است 60 درصد بارندگي ساليانه در يك شبانه روز رخ دهد. همين عامل به همراه شيبهاي تند كوهستاني البرز و زاگرس – كه شهرهاي ما را در دامنه خود جاي دادهاند – باعث شده است كه بروز سيل يكي از نگرانيهاي عده – تقريباً در تمام فصول سال – باشد. سيل در ايران به دليل ويژگيهاي زمينشناسي و تخريبهاي زيست محيطي بسيار آلوده بوده و گل و لاي زيادي به همراه دارد. به همين دليل نيز اغلب سيلابها در ايران، خسارات زيادي وارد ميكنند. سيل روزانه 200 ميليون تومان زبان به اقتصاد ملي وارد ميسازد.

   طبق يكي از گزارشهاي طرح ملي آمادگي و كنترل سوانح طبيعي كشور ايران در 25 سال گذشته با 967 سيل روبرو بوده كه از اين ميان 117 سيل بسيار مهم و با خسارات و تلفات فراوان همراه بوده است. طي اين سالها به طور متوسط با 39 سيل در سال، 916 ميليارد و 200 ميليون تومان به كشور خسارت وارد شده است كه متوسط خسارت سالانه 36 ميليارد و 600 ميليون تومان بوده است. طي 25 سال گذشته (از 1351 تا 1375) 5/42 ميليون نفر از جمعيت كشور تحت تأثير سيل بودهاند. طي اين مدت دو ميليون و 892 هزار و 400 نفر بيخانمان شده و سالانه به طور متوسط 500 واحد مسكوني ويران و يا آسيب ديه است. در گزارش ديگري از ستاد حوادث غير مترقبه كشور آمده است كه فقط در سال 1370 در كشور 61 سيل و 27 زلزله رخ داده است.

 

   خانهسازي در حريم رودخانهها، آن هم با مصالح نامناسب علت اصلي خسارات سيل در بسياري از شهرهاي كشور بوده است. در شهرهاي بسياري از كشورها كه از لحاظ وجود رودخانه شرايط مشابهي با ما دارند، به دليل پر ارزش بودن زمين و يا به جهت استفاده از زيبايي رودخانه، خانههايي زيادي بر ساحل رودخانهها ساخته ميشوند اما تدابير كارشناسي ظريفي نيز جهت پيشبيني خطرات سيل به كار ميرود. اغلب درچنين شهرهايي هيچگاه مجوز زيرزمين به ساخت و سازها تعلق نميگيرد.

   خانهها به گونهاي ساخته ميشوند كه آب بتواند به راحتي از زيربنا عبور نمايد. دادن مجوز ساخت زيرزمين در ساختمانهايي كه در نزديكي مسير و يا سواحل رودخانهها بنا ميشوند، توسعه بيرويه شهر كه به دليل تغيير سطح پوشش زمين، قابليت نفوذپذيري آن را از بين ميبرد، تنگ كردن مجاري و مسيرهاي مهم شهرها  بتون كردن آنها كه شتاب آب را بالا ميبرد، پمپاژ كردن آب به ارتفاعات بالا كه به رانش زمين حساس هستند و ... از جمله اشتباهات مديريتي هستند كه شهرداريها و مديران شهري نبايد مرتكب آنها شوند.